Instalacja Bały to realizacja dyplomowa, nad którą pracowałem w 2020 i 2021 roku w ramach pracowni 16P prowadzonej przez prof. Grażynę Jaskierską-Albrzykowską, as. dr Karolinę Freino i as. Elżbietę Leszczyńską-Szlachcic.
Składa się z ośmiu wielkoformatowych, lekkich i półprzezroczystych firan o wymiarach 6m x 5,6m dopasowanych kształtem do łuku, pod którym wiszą.
Pojedyncza firana powstała poprzez zszycie czterech sztuk mniejszych firan o wymiarach 2,8m x 3m. Pracy krawieckiej podjęła się Katarzyna Słomska, moja matka, która wykonała wszystkie osiem firan.
Budowla to betonowy przepust kolejowy o wymiarach 25m x 45m x 6,60m znajdujący się w pobliżu pyskowickiej stacji kolejowej.
Widoczny z okien pociągów kursujących na trasie Katowice – Wrocław.
Na początku lat 40 XX w. niemieckie władze ze względu na ogromną skalę transportu surowców, uzbrojenia, więźniów i jeńców z okupowanych terenów podejmują decyzję o rozbudowie węzła kolejowego w Peiskretscham (dzisiaj Pyskowice).
W 1941 roku powstaje Organisation Schmelt, nadzorowana przez Albrechta Schmelta sieć obozów pracy na Górnym Śląsku, która skupia pracowników przymusowych, głównie narodowości żydowskiej.
W kwietniu 1942 roku w Pyskowicach powstaje Obóz Pracy Przymusowej dla Ludności Żydowskiej – Zwangsarbeitslager fur Juden (ZALfJ).
Po przywiezieniu pierwszych więźniów (z tranzytowego obozu w Tarnowskich Górach i obozu w Otmuchowie, a w kolejnych miesiącach z całej Europy) ruszają prace konstrukcyjne – zaczęto budować nową lokomotywownię, zaplecze socjalne, nowe wiadukty i przepusty kolejowe.
Firmy Phillip Holzmann AG i Redermann AG, które pracowały między innymi przy projekcie Riese, zostały wyznaczone do zaprojektowania i wykonania całego przedsięwzięcia. Powszechną praktyką tych firm było wykorzystywanie pracowników i pracownic przymusowych oraz jeńców wojennych. Pod koniec 1943 roku Albrecht Schmelt zostaje zwolniony, a w 1944 roku skazany przez sąd SS za malwersacje finansowe, których dokonywał w trakcie kierowania Organisation Schmelt. Tym samym praca przy węźle kolejowym w Pyskowicach zostaje przerwana. W okolicach marca i kwietnia 1944 roku obóz zamknięto, a więźniów przeniesiono do obozu Blechhammer w Sławięcicach.
W styczniu 1945 roku wojsko radzieckie po wejściu do Pyskowic ponownie otworzyło obóz i prawdopodobnie do roku 1947 więziło w nim Górnoślązaków polskiego i niemieckiego pochodzenia.
Naoczni świadkowie, Bela Neugebauer i Simon Grinbaud, wspominają: Praca przy pyskowickim węźle trwała bez przerwy, dniem i nocą, Siegfried Morgenstern wspomina: Przerwa była tylko w momencie, kiedy lano beton. Szacunkowo zużyto kilkanaście tysięcy metrów sześciennych betonu. Materiał do jego produkcji przyjeżdżał pociągami towarowymi, które zatrzymywały się w okolicach wiaduktu. Stamtąd o własnych siłach noszono kilkudziesięciokilogramowe worki
z piaskiem, żwirem czy cementem.
Dzisiaj po obozach zostały tylko archeologiczne ślady, a wielkie konstrukcje otoczone dziką roślinnością służą celom rekreacyjnym. Na pozostałych mostach i przepustach, tam gdzie to możliwe, rozmieszczone są trasy wspinaczkowe,
a z najwyższego wiaduktu kilka razy w roku organizuje się skoki na linach. Pod najstarszym z mostów kilkukrotnie odbyła się duża impreza Bały House Opening. W miejscu, gdzie zawisły firany, znajduje się woda, która w zimie staje się lodowiskiem. Obok górki, z których zjeżdżają dzieci. Te bardziej ekstremalne decydują się na zjeżdżanie po łuku przepustu. Liczne sesje zdjęciowe, urban explorers, piwkowanie.
Dzisiaj to miejsce jest udomowione.
Tytuł został przeniesiony z potocznej nazwy, której mieszkańcy używają wobec miejsca, gdzie znajdują się wszystkie budowle niedokończonego węzła. Słowo powstało w wyniku spolszczenia niemieckiego słowa der Bau oznaczającego budynek, budowlę, plac budowy, budowę.
Współpraca:
Katarzyna Słomska (szycie firan), Julia Słomska (pomoc merytoryczna), Mirosław Słomski, Marcin Szukała (montaż firan), Mietek Kozik (pomoc techniczna), Roland Skubała (konsultacja historyczna),
prof. Grażyna Jaskierska-Albrzykowska, as. dr Karolina Freino, as. mgr Elżbieta Leszczyńska-Szlachcic, prof. Tomasz Opania (pomoc merytoryczna)
